 |
Cando nos anos 70 Antón Avilés
de Taramancos merca unha gravadora e nunha casa da cidade de
Cali, a tantos miles de quilómetros das raíces, do paparroibo
e da píllara, recita e grava os poemas da ausencia non podía
imaxinar que estaba a esculpir na voz un dos documentos sonoros
que máis nos emocionan hoxe, once anos despois da súa morte,
no ano das Letras de Avilés. Así é a memoria, unha voz que
se grava nos sucos do tempo e persiste estremecedora. Como
estremece escoitar hoxe trinta anos despois a gravación caseira
e artesanal deses poemas. É o regreso de quen nunca marchou
de todo e tal vez nunca puido regresar de todo. O documento
sonoro que aquí se presenta nos devolve exacta a tensión dunha
biografía poética sólida e singular con todos os seus acentos
nesa voz que por sempre nos acompaña. Vivía daquela Avilés
de Taramancos na cidade colombiana de Cali, dirixía a Librería
Cultural Colombiana de Occidente e algunhas tardes, tal e como
nos relatou o seu fillo Luís Avilés Baquero, pechábase nun
cuarto da súa casa, poñía os discos de Cantigas da Terra e
recitaba contra o tempo e contra o olvido os seus Poemas da
ausencia. Foi esa mesma gravadora a que rexistrou as voces
familiares nunha viaxe que fixo daquela a Galicia, en Taramancos
gravou as voces dos amigos, dos irmáns, da nai. as voces da
memoria e do idioma para levalas exactas a Colombia. E saber
que a nosa historia sonora se abastece ás veces así, da necesidade.
Neste caso, e mais aló da relevancia do documento, a gravación
que Antón Avilés elaborou para si mesmo, afortunadamente gardada
tamén agora para nós, permítenos descubrir os perfís dun autor
fundamental da literatura galega. Tal vez escoitar na súa voz
estes poemas, sabelo nomeando con esa intensidade a tantos
miles de quilómetros de distancia no val do Cauca sexa o mellor
pórtico, o máis revelador, para adentrarse na obra de Avilés
de Taramancos, na súa visión do mundo, da creación poética,
na súa experiencia vital.
Estas son outras torres no ar, as arquitecturas
sonoras do poeta nesa voz inconfundible, con todos os seus
matices, os acentos, os ritmos, e as intencións. Porque
na voz está tamén o poema, esa maneira de dicilo que o
desvela. Na gravación realizada por Antón Avilés de Taramancos
nos anos 70 en Cali e que agora presenta o Arquivo Sonoro
do Consello da Cultura Galega recita o poeta unha escolma
dos poemas que logo conformarían os Poemas da ausencia
publicados, xa ó regreso en Noia no ano 1982, no volume
O tempo no espello. Son "Cántico de anguria e esperanza
pra arrola-lo meu neno", "Od. Himno. Cántico. Elexía" (que
se compón de 5 textos), "A Máquina" cun verso que logo
non incluiría no poema publicado e "O Obús" todos eles
pertencentes á segunda parte de "Os Poemas da Ausencia" escritos
en Bogotá entre abril e maio de 1969. Rexístranse na gravación
tamén os poemas "Eu amo as minerais entrañas do meu eido", "Sangue
callado. Terra escura, terra" cunha estrofa de catro versos
que logo suprimiría no poema editado e "Feliz viaxeiro
subterráneo", todos os tres incluídos nos Poemas da Ausencia.
Primeira parte, escritos en Bogotá no ano 1963 segundo
se recolle no volume O tempo no espello. Estamos pois diante
dun documento que nos aporta a dimensión sonora de parte
do labor poético de Antón Avilés de Taramancos nas dúas
décadas colombianas. Unha distancia que foi tamén permanencia
no idioma, na terra e no poema.
Nestas outras torres no ar, as que describe
a voz, está tamén o pensamento e a reflexión do autor sobre
si mesmo, sobre o seu tempo. Diso fala o propio escritor
nas gravacións que complementan este documento sonoro.
O seu periplo vital, a infancia en Taramancos, a orixe
do seu nome, o mar de fondo, a intensidade da bohemia e
a conciencia nacionalista da xuventude coruñesa, a influencia
da pintura, esa ansia das formas e das cores, o xuramento
con Reimundo Patiño e Xohan Casal. Todo iso que conforman
episodios fundamentais da biografía do escritor revélao
Avilés nestes rexistros sonoros, a chegada a Colombia,
a visión das grandes cordilleiras, a integración naquel
país, e a dureza do regreso. "non hai regreso avoa". Da
súa voz e con todos os matices, coa ironía, a proximidade
ou a cordialidade da súa conversa, sabemos da súa visión
da creación poética, do papel do escritor, dos obxectivos
do seu labor como concelleiro de cultura en Noia, da relación
coa natureza ou da paixón vital de quen sempre está disposto
a comezar. Son gravacións recuperadas das entrevistas realizadas
por Ana Romaní e Antón Rodríguez López no programa "A Viborona" de
RNE Radio 4 en 1988 e por Cristina Lombao no programa "O
son da súa vida" da Radio Galega no ano 1989.
Mais aló da achega que poden supor estas
gravacións para o labor investigador arredor da figura
de Avilés de Taramancos, mais aló tamén da incorporación ó noso
patrimonio sonoro dun documento que se suma así á construcción
doutra historia, a oral, esa que non está nos libros nin
nas hemerotecas, que está nos acentos e nos matices da
voz. Mais aló este documento sonoro dános a posibilidade
de conversar e escoitar de novo, para quen tivemos o privilexio
de coñecelo, ou e de descubrir, para aqueles que non o
coñeceron, a intensidade emocionada dunha voz gravada por
sempre nos sucos da amizade, da memoria, da historia da
literatura galega. Ouvide os ríos. Que fale o poeta. Ana
Romaní
Extracto do libro "Homenaxe
a Antón Aviles de Taramancos" pax 7
|
