ETAPA FINAL: O TRAXECTO INACABABLE (de Mozambique ata Tanzania)

A fronteira entre Swazilandia e Mozambique estaba sucia e con moita xente por todas partes agardando a que pasase algo. Como sempre, e como ocorre en África, volviamos a estar en territorio comanche, onde ti no ves a ninguén pero todos están a verte a ti e centos de ollos cravábanse nas dúas louras de ollos azuis coas que eu viaxaba. O papelexo foi rápido e sinxelo e pagamos 12 dólares na aduana de Mozambique. Ó chegar a Maputo fomos á Junta, un lugar onde coller as chapas ou furgonetas para o norte do país. En cuestión de segundos uns miúdos abriron a parte superior da mochila e leváronme papeis, bolígrafos, mapas e, o máis importante, as direccións das persoas que tiña que visitar en Mozambique e Tanzania. Era venres pola tarde e non conseguín localizar a través do teléfono a algunhas das persoas ás que deixara un duplicado en Galicia, polo que tiven que ir na chapas ata o backpackers Nordins, na praia do Tofo, onde para máis desgracia non tiñan en toda a zona electricidade e os teléfonos non existían.
Toda a fin de semana permanecín illado do mundo, e comecei a entender o marabilloso que era aquel Graham Bell, cando se lle ocorreu inventar o teléfono, e admirei a Edison ou a Franklin, e a todos aqueles que coas súas investigacións achegarannos as tecnoloxías para que os humanos conseguiramos comunicarnos entre nós.
O luns chamei a Galicia e conseguín algúns números, entre eles o de Ana Alonso, á que chamei rapidamente a Beira. Estaba moi preocupada e mobilizara á embaixada e ó periódico. E con razón. Ó longo dos seguintes días comprendín o difícil que é contactar con alguén en Mozambique, e conseguir un teléfono. Xa non falemos de Internet.
Saín de Tofo ás cinco da madrugada nun chapas que me cobrou 100.000 meticais (unhas 1.000 ptas.) por 21 quilómetros, e tiven que tragar o frío da mañá viaxando na parte traseira, que ía ó descuberto. Baixei en Inhambane e corrín ata o porto para cruzar o río nun bote a motor. Un dos propietarios das canoas pedíame 150.000 meticais polo traxecto e chameille de todo. Ó final pagueille 5.000 meticais (cincuenta pesetas) como todo o mundo.
Nese infortunio de ir co tempo contado para enganchar co expreso para Beira directo e sen paradas que saía de Maxixe, a canoa quedou embarrancada nun banco de area e tivemos que baixar varios homes a empurrar por ela. Estabamos no medio dun inmenso río e andabamos por el como Xesucristo por aquelas augas que conta a Biblia (agora o comprendo mellor). As mulleres trasladáronse á proa da barca para axudar no contrapeso, e cun sufrido empurrón conseguimos saír do areal.
Eran as 6 e o machibombo saía ás 6:30. Se perdía aquela especie de bus só me quedaba a bolea (facer dedo) ou a caridade de calquera camioneiro, a ONU, a Cruz Vermella ou a sorte. Cruzámonos cun barco a vela cargado de xente, dous mozos moi fortes remaban cuns remos inmensos. Pensei nos tempos da escravitude negra, cando os propios xefes das aldeas africanas vendían ós seus súbditos ós brancos e viaxaban tal cal ían naquela chalupa. Tamén comecei a entender que os africanos (os negros) son máis racistas que nós entre eles e con calquera branco, e tamén comecei a entender porque a muller africana esta tan subxugada polos negros machistas que as obrigan, péganlles e as someten a mil traballos escravizados, como puiden ver en moitas ocasións, inclusive levando ás costas ós seus fillos. Comecei a comprender, aquela mañá de agosto moitas cousas que non entendía ata o momento.
Non había expreso ningún de Maxixe a Beira. Caera nunha gran mentira do senhor Mario, o encargado do backpackers Nordins en Tofo. Comprei un billete para Save, un pobo no medio do camiño, que me adiantaría algo de viaxe. Desilusionado, boteime á estrada aproveitando que o machibombo non saía ata as 8:30, pensando na idea de que alguén se dignase a parar e levarme ata calquera parte daquel inferno de calor e estrada única.
Botei a mochila ó lombo e carguei coas cámaras ata unha esquina da estrada. Pasaron coches de todo tipo, pero ningún paraba, ó máis saudaban e cando chegaba a hora de saída do machibombo din por perdida a opción da bolea e volvín ó mercado onde compartín con moita xente aquel bus que aínda mantiña o cartel en xaponés coas advertencias de non falar ó conductor (debía ser un de tantos autobuses que os gobernos ricos e desenvolvidos regalan a outros países, para o seu desenvolvemento social)

De Beira a Mtwara (Tanzania)
Fun de Beira ata Gorongosa, un parque natural onde xa no quedan animais, dis que coméronos durante a guerra para alimentar as tropas da Frelimo e a Renamo. Alí quedei no medio da espesa sabana, tal cal era a vida hai 5.000 anos, ó agocho dunha sombra arbórea, acompañado dunha botella de auga, unha laranxa, a mochila e as miñas circunstancias, ben, e tamén as moscas, os insectos, as cobras e demais especies que un pode atopar neses momentos. Camiñei durante uns quilómetros ata a parada de machibombo, que non era máis que uns cantos paos cun alpendre de caspin (follaxe que se usa para os tellados das casas). Pasaban paisanos montados en bicis con galiñas, cabras e vexetais que ían vender a algunha parte. Comecei unha conversa cuns rapaces, a un deles doíalle a tripa en consideración. Miroume con cara de paciente ó seu médico e, con toda confianza fíxome a confidencia da cor da súa caca e de que dela saían uns bichos, eu supuxen que eran lombrigas. O mellor consello que puiden darlle foi: ferve a auga que bebes da lagoa.

Pegaba o sol con xustiza tropical apesares de estar en tempada de inverno, e escoitei o ruído dun motor; saín correndo e, tal cal a garda civil en calquera estrada española, deille o alto e pedinlles bolea (autostop).
-¿Pódenme levar ata Quelimane?
-Si, levámolo. Suba.
Subín ó camión de Nelson e Paul sen pensarmo dúas veces. Transportaban medicinas a Quelimane e Nampula.
Na pequena cabina do AMC con motor Suzuki "trucado" unha neveira portátil chea de cervexas era a protagonista da intensa charla que empezamos a manter ata Quelimane. Dúas horas despois as cervexas xa pasaran a mellor vida.
Chegamos a Caia e un novo atranco cruzábase no meu camiño, que xa era problema de catro: Paul, Nelson, o AMC e mais eu. Tiñamos que cruzar o río Zambeze e o batalao (transbordador) non funcionaba. Paul e Nelson optaron pola tranquilidade. Paul estacionou o camión xusto o primeiro á entrada do transbordador e puxo o freo de man. Quitou a gorra e cun sorriso de dente de ouro non dubidou en dicirme:
- Vamos comer algo..
- Hai que ter moito coidado co do da comida - dixen, un tanto preocupado, debido á zona na que nos atopábamos, marcada como zona roxa en canto a problemas de filaria, malaria e gastroenterites agudas.
Nunha das cabanas, preto dó río, un home con mirada birolla invitounos a pasar. Dentro, unha cama na que Paul se tirou derregado e da que non se levantou ata marcharmos. Pedimos galiña e o vello foi comprar unha. Nelson sabía o que había e non dubidou en saír a ver como a mataban. Tampouco se fiaba demasiado do que nos podían dar a comer. A Paul nada parecía importarlle. Pediu unha prostituta e queríao facer coa muller do vello, Paul ofrecía unha boa suma de "diñeiro por bater un pouco".
Todo aquilo semellábame irreal, pero estaba moi contento de estar alí con eles. Eran tipos de fiar como máis tarde souben. A miseria en que vivía a xente era máxima. A penas auga e moscas por todos lados, naquel mini restaurante-casa convivían un matrimonio con cinco fillos, un deles atrasado mental. Tomei algunhas notas e pedimos unha Manica (cervexa mozambicana) pero estaba como o caldo. Ó rato apareceu unha moza con propostas de "bater" con Paul, pero el estaba durmindo como un tronco. A moza sentou na esquina da cama e moveuno un pouco coa esperanza de que espertase, pero Paul seguía no seu. En previsión do que puidera pasar a moza foi a unha esquina e, sen máis pudor levantou o sari e lavouse ante nós as súas partes, secouse e, como si dunha linda princesa se tratara comezou a peitear o seu pouco pelo ante un anaco de espello no que case nin cabía a súa cara.

Ás dúas o transbordador xa estaba navegando polo río. A guerra non deixara rematar co proxecto da ponte longa e os propietarios do transbordador tampouco estaban pola idea de que aquilo fora adiante, eran contrarios a calquera obra que lles quitara aquel maná enriquecedor. En menos de quince minutos xa estabamos de novo na carreteira.
Comezaba a encariñarme con aqueles dous novos amigos. Nelson era totalmente o contrario a Paul: tranquilo, culto, filósofo e amante da súa muller. Para Paúl, cada vez que saía de viaxe, a vida era unha aventura
Paul e Nelson eran o equipo ideal para viaxar. Eles sabían adiantarse a calquera situación que se plantexara. Incluso apartaban ós molestos pedichóns que hai nos cruces de camiños, gasolineiras e paradas imprevistas. Fixen memoria dos días pasados e bendicín a estes dous bos mozambicanos. Realmente foron os meus anxos salvadores, e posiblemente se non chega a ser por eles, hoxe aínda estaría tirado nalgunha pista da sabana.

De Nampula a Namoto (fronteira con Tanzania e o lugar máis esquecido en Mozambique)
Ás 3:30 da madrugada xa estaba o Machibombo tocando o corno para recollerme. O conductor, un tanzano cun gorro de papel de Coca-Cola daba voltas e voltas por Nampula buscando futuros viaxeiros con destino a Tanzania. A viaxe foi rápida ata o entroncamento de Pemba. En cada parada unha nube de raparigos achegábanse tentando vender polos asados empalados nunha caña, panecillos, bananas, laranxas, galletas, unha cabeza de morcego sangrante... Na pensión-bar Chung (pensión chunga) de Macomía un prato de arroz cuns ósos de galiña e pan serviron de cea para enganar ó estómago. As chapas (coches con pasaxeiros) non pasaban e o agotamento era descomunal. Tres días sen parar en camión ou camionetas. O meu corpo necesitaba algo horizontal e mulido. O único cuarto con catre que quedaba custaba 50.000 meticais. Durmín á luz dun candeeiro. Ás 5:30 recorrín la praza de terra buscando pasaxes nas chapas que chegaran. Tiña fame. Conseguín subir a un camión con remolque que se avariou uns quilómetros mas adiante. Parei un chapas que viña mangado e me levaron por 70.000 meticais ata Mocimboa, onde enganchei rapidamente con outro que me levaría ata Palma, un lugar ó lado do mar. Na pensión-hotel Palma, alugaronme un cuarto por 50.000 meticais anque lles deixei ó matrimonio que rexentaba outros 50.000 para redondear. Mohamed, o home, acompañoume ata a praia e compramos unhas luras a pe de canoa, que eu mesmo preparei con cebola e curry. A muller de Mohamed, Awa, cocinou un arroz con coco exquisito.

De Palma a Namoto
Entraba unha forte luz de lúa a través do ventanuco do meu cuarto e asomei. Era marabilloso ver como todo estaba iluminado e os grandes cúmulos pasaban e tapaban aquel ceo infinito e esplendoroso. Pensei en como sería aquel ceo sen luz de lúa e imaxinei quedar durmido mecido pola suave brisa nocturna que viña do mar, con forte olor a sal e iodo. Non quería perderme tanta natureza e sentei na porta do "hotel".
Ás cinco Mohamed acompañoume ata a casa de Antonio, o conductor do chapas. Antonio deixoume no cruce para Namoto, nunha pista na xungla. Media hora despois apareceu un sinistro camión que nos levou a unha muller, un eivado ó que lle fixen unha cura no nocello e a min ata unha aldea na sabana. Alí nos preguntaron si queriamos pasar legal ou ilegalmente a Tanzania. Obviamente, optamos por pasar legalmente e nos volvemos meter na espesa xungla cruzando por bosques onde a "rainforest" nos mollaba coas súas ramas e deixaba caer toda clase de insectos sobre as nosas cabezas.
Chegamos a Namoto. Un pau cruzado e un cartel pintado malamente nos daban o alto. Todos de paisano. Antonio advertírame de que alí ían tentar quitarme todo o que puideran. Tiven moita sorte porque o sarxento do posto falaba español. Dinlle 300.000 meticais para que os cambiara sabendo que me devolvería menos, e en efecto, devolveume o cambio de 250.000.
Para darlle máis salsa á situación e facendo valer a súa posición de xefe e dar unha oportunidade a que os demais puideran obter una mordida do meu maltreito orzamento, ordenou ó único soldado de uniforme que rexistrara a miña mochila. Non atopou nada e cando veu o botiquin de primeiros auxilios (Medical Kit adventure) pensou que era médico, preguntoume: "Are ou doctor?", "Si", dixen sen dubidar, e rapidamente pechou a mochila decindo: "Oh doctor, ok, ok..."
O soldado ou policía de uniforme aquel, tamén me deu a entender que se apuntaba ó club da mordida co xesto internacional de dedos pedindo diñeiro. Botando man ó peto saquei dous billetes de 50 e 10.000 meticais. Dinlle o de 10.000 e ó outro oficial o e 50, había que respectar a xerarquía e o rango. Non me viron nin a riñoneira nin a bolsa coas cámaras. Tiven sorte.

Cruzando a fronteira en canoa
Agostiño é un ladrón e contrabandista de río como moitos dos cayuqueiros que traballan entre Mozambique e Tanzania. El mesmo o recoñece. "Vostedes veñen de turismo e traen diñeiro. Nosoutros estamos aquí para quitarllo honradamente co noso traballo anque cada día os prezos varíen". El quería cobrarme por cruzar o río 100.000 meticais.
-Son 10.000, que non te roube, -díxome o eivado ó que lle fixera a cura no nocello. Non lles pagues máis de 30.000 porque son capaces de roubarte -asegurou .
En vista da situación apartei como puiden a un dos petos do chaleco uns sucios e desfeitos billetes, mentres se entretiñan falando entre eles, e me unín á charla.
Na canoa iamos dous pasaxeiros e os catro cómplices de Agostiño. Na comisaria correran a voz de que eu era médico e aquelo -por temor a algo- lles impoñía un respecto. Aproveitándose das circunstancias un dos cómplices con cara de malo e varias cicatrices na cara, díxome que tiña moitas dores de cabeza. A simple vista, e polo que dicía, o diagnóstico era unha sinusite e por min o mandaba facer gárgaras, ou unhas lavativas, pero tiña que manter a calma e actuar. Falaba coa nariz taponada e lle doian os senos paranasais. Recomendeille que fixera aspiracións de vapor con auga salgada. Deume as gracias. Quixen ver como reaccionaba e lle dixen que eran 100.000 meticais pola consulta. Quedou paralizado e murmurou algo ós demais. Calaron e cando desembarcamos na praia el mesmo fixo de portador e levoume a pesada mochila, sen deixar que ninguén máis a tocara.

Fronteira de Tanzania
Estabamos en Tanzania e varios coches agardaban clientes. Había un con varios tipos que querían levarme ata un lugar que non entendín o seu nome. Os cómplices de Agostiño agarráronme dun brazo e lles dixeron algo en suahili, non sei que sería pero enfadáronse. Logo me explicarían que aqueles homes querían roubarme.
Subín a un chapas cargado de ovellas, cabras e sacos de arroz. No acendía ben e tivemos que empuxar varias veces. Despois de dúas horas e media cheguei a Mtwara. Fun directamente a visitar ós Médicos sen Fronteiras.
Agora estou escribindo desde a sede desta organización mentres todos manteñen una reunión, a dos venres, para preparar o traballo da semana seguinte.
Livingstone viviu en Mekindani, moi cerca de Mtwara, cunha baía por balcón que posiblemente o cativou como a todo aquel que ven e a ve por vez primeira. Ó carón da casa do doutor está o mercado de escravos, convertido hoxe nunha especie de bazar de arte, onde varios artistas locais expoñen algunhas obras. Un pouco máis arriba e dominando a baía atópase o Old Boma, un forte construído polos escravos (1895) por orde dos alemáns que alí chegaron a instalarse, anque anos despois os ingleses os largaran rapidamente.
(Estou escribindo con algo de febre pola malaria)

Deus bendiga as illas hospitalarias
Onde no chegan nunca as ordes de captura.
Deus bendiga as xustas repúblicas
Que dan abeiro ó home.

Delmi Álvarez