DELMI ÁLVAREZ, FOTOXORNALISTA / ENTREVISTA

 

 

ENTREVISTA
Publicada en O Correo Galego en agosto de 1998

Lea



 

O ollo solitario
por Manuel Gago

Poucos fotógrafos galegos teñen percorrido tanto mundo como Delmi Álvarez. Presente en boa parte das situacións conflictivas das dúas últimas décadas en boa parte do mundo, Delmi Álvarez cre que "o destino de cadaquén está escrito dende o principio" e que o carácter, en tempos de guerra, se endurece ata facer dos fotógrafos de aventura xente de "apartheid". nesta entrevista, o fotoxornalista desvela as raiceiras de compromiso social da súa obra e pide "respecto" cara as decisións dos pobos en problemas do mundo, así como recuperar o "sentido histórico" da emigración galega, que para o fotógrafo, "aínda non está tocado".

 

Galardoado con dous premios Photo Press a esala estatal, Delmi Álvarez pretende recuperar o sentido documental que inspirou a boa parte dos grandes fotógrafos mundiais deste século e pola súa obra cruzan soldados asustados e policías brasileiros fachendosos, meniños da rúa e cubanos que gañan o sal da terra coas súas mans.

Delmi Álvarez ten tres ollos no seu corpo. O terceiro, unha cámara inseparable, compañeira de confesións. Nestes momentos traballa para o maior arquivo de imaxes dixitalizadas do mundo. Alto e corpulento, pasea as súas sandalias fixándose en tódolos recantos das rúas. Pertence á segunda profesión máis vella do mundo: conta historias, é xornalista. Andando pola rúa, leva un bocadillo de xamón na man. Cando un mendigo lle pediu unha esmola, el partiu o pan pola metade e deullo: "non sei se será xamón do bo", desculpouse.Móvese e móvese. Fala de continuo. O perfil afiado e a melena caendo con irreverencia. Se cadra, na súa cara está escrita toda unha biografía. A tez non ten unha escuridade natural. Hai sol de moitas viaxes acumulado entre os poros.

Eu empecei na fotografía de prensa no ano 1983. Daquela xa viaxaba. Eu escribía cousas tipo crónicas de viaxes que facía por Europa en tren. O típico que facía un rapaz de 17 ou 18 anos. Eu epecei escribindo, pero faltábame algo que era a base para plasmar ese momento vivido: era unha fotografía. merquei unha cámara e ó principio traballei en diferentes medios ata que me metín no tema dos conflictos sociais e navais de Vigo, na reconversión. e inconscientemente, fun elaborando un documentalismo. Empecei a documentar eses problemas nas cidades durante anos. Unha vez que empecei a ler sobre fotografía documentalista, decateime de que o meu traballo non vai por aí. É un traballo de compromiso, non soamente fotografar fochas nin pedras, senón ás sociedades cambientes. Despois comecei un proxecto chamdado Galegos na Diáspora, que é un pouco a tese miña sobre fotografía e documentalismo e que consisitía en fotografar galegos fóra do país.

A súa visión de fotógrafo permiítelle ver as balsas de aceite que están detrás do pasado recente de Galicais. Os transatlánticos de emigrantes que levaron ós galegos a América, para el, partiron de portos de augas moi inflamables.

A emigración galega é un fenómeno social moi importante que non está nada tocado e sintetizado. Non se tomou como un problema político. A xente di: "eu teño un tío alá en América", pero non para a pensar por que ese señor emigrou, nin que problemas ten cando chega. Os problemas que hai de reinserción dos emigrantes na sociedade son penosos. A grande lacra deste país foi a emigración. De aquí emigraron que se sabia dous millóns e pico de persoas que marcharon de aquí, multiplicado por varias xeracións. ¿Cantos habitantes habería hoxe neste país?¿Cantos obreiros especializados, cantos mestres, intelectuais, pintores? Toda esa xente que emigrou e que tivo que refacer a súa vida fóra do país. Eu penso que na historia de Galicia non haberá monumento que valore cos séculos todo ese movemento.

Os parias do mundo. Entre prostitutas de gardería no Brasil ou os balazos dos novos Zapatas na selva Lacandona (Chiapas) en México. As viaxes nas que as cámaras valen máis que o propio corpo.

Durante cinco anos estiven viaxando por Europa, por América do Sur, por Asia, por Oceanía. Cubrín tódolos continentes menos África. E cando ía para África para facer un traballo no Sahara, roubáronme todo o equipo e quedei bastante amolado. Foi unha pena. Tardei bastante en reconstruir o tempo perdido. Pero eses dous anos de reconstrucción que pasei tamén me serviron gracias ós meus pais e amigos íntimos para reconstruír parte dese pasado e, dalgún xeito, ver por onde tiña que ir, porque o destino de cada un de nós está escrito, non se pode terxiversar e non se pode torcer. Cada un de nós ten o seu destino e punto.

Delmi rebélase contra o estado das cousas, pero no seu perfil hai acenos fatalistas, ve as persoas con selos pegados na súa fronte dende o momento do nacemento. A única alternativa, coller as estradas de todo o mundo co fin de pagar a peaxe no propio interior.

O destino di que se ti es un proletario, seguirás sendo toda a vida, porque iso vai na conciencia. Non podes ser un obreiro da Citroën e logo ter un Mercedes porque iso non entra na cabeza, sobre todo neste país. Pero mentres o galego teña o sentido do autoodio, o sentido da envexa, mentres estea criando a mediocridade, aquí nunca seremos nada. Por iso hai que saír, pero con ánimos de volver. De estar un ano ou dous fóra enriquecéndonos con outras culturas. Porque o que me diga a min: "non hai que viaxar pàra saír", pois dame a risa. Eu amo este país, amo as montañas, amo o mar, amo a xente, o ambo todo, poque vin por aí que como isto non hai nada.

Pero hai que velo doutro xeito. non podemos estar vivindo co pasado. O pasado constrúe os pobos, pero hai que saber convivir con el. Mentres non saibamos facelo... a situación atual de Galicia é dun xeito determinado, pero non se poden poñer bombas intelectuais en tódolos currunchos.

Critica a intoleracina da nosa sociedade cun obxectivo de grande angular. O sentimento da xuntiza aprendeuno en Cuba. Morriñas.

Agora, a illa está bastante cambiada. Penso que hai oito anos que non vou por alí e, polo tanto, non podo opinar do que se vive agora. Ademais, nunca debemos manifestarnos sobre países que son soberanos. Nós somos soberanos e temos que arranxar os nosos problemas. En Cuba hai un bloqueo, Cuba ten unha revolución, pero ó mellor tamén é preciso que iso vaia cambiando. ¿Como? Iso téñeno que facer eles. E non me refiro a se Fidel é non sei qué, e se o Goberno é non sei canto, porque iso é posicionarse, e posicionarse desequilibradamente. Por iso emprego a fotografía. A min parecíame ilóxico que co tema do socialismo ninguén puidera cultivar cousas na súa propia casa. Pois iso desapareceu. Agora xa hai mercados, xa existe o dólar.Pero antes non había referencias. Eles son os que teñen que elixir o seu propio destino. Eu non vou tocar para nada, nin nunca o fixen, sobre ningún pobo do mundo, opinar cómo deber conducir o seu país. Pareceríame bastante fascista. E se hai cubanos que están tirando contra Cuba dende Madrid ou París, pois que tiren. Niso consiste a liberdade de conciencia e de expresión. O día no que eles teñan unha democracia, pois ó mellor desemarcan os de Miami, fascistas, ultranacionalistas, e ó mellor hai unha guerra civil. Pero eles buscárona. Non podemos retelos..

Así como non critica ós demais, sométese á súa propia medida e á dos demais, para o seu traballo. Aquí si que valen, para Delmi Álvarez, as doutrinas de intervención rápida.

Teño un sentido da autocrítica moi elevado. Son o primeiro, cando acordo pola mañá, en dicir, "vaia". Na miña casa teño unha morea de fotos para a xente que vén, e que pode ver, e escoller, e criticar. Sempre fun así. No meu traballo sempre estiven aberto ós mesu amigos.

A amizade non foi xusto o valor que, segundo o fotógrafo, atopou durante o conflicto dos Balcáns. Para un xornalista free-lance (que traballa pla súa conta) os líquidos de revelado poden estar fabricados de suor acumulada.

 

Ó chegar de Cuba souben que estaban pasando unha serie de cousas en Iugoeslavia e entón decidín marchar a este país. Máis que fotografía de guerra, o que ía fotografar eran os desastres da guerra, sempre coa finalidade de volver ó meu país e dar conferencias para que a xente se concienciara de que as guerras son inútiles, son necias e que non lean a ningún lado, só á autodestrucción. non se trataba de sacar unha foto bonita, senón de documentar mortes de rapaces e violacións de nenas. Sorprende que estea aí ó carón, que sexa Europa, que sexa xente culta. A sociedade galega pasou moitísimo sobre este tema. Penso que está moi ocupada cos seus problemas, sobre todo co de escalar socialmente. Dende algúns anos para acá a xente despegouse. E iso non leva a ningún lado.

En Iugoslavia, os cartos pesaban máis nuns pantalóns ca nos outros.


O libro Territorio Comanche de Arturo Pérez-Reverte, é ínfimo, é unha pinguiña dentro de todo aquel mar. Alí vese que hai xornalistas pobres e xornalistas ricos. Os pobres iamos co noso diñeiro no peto. E os ricos sacaban algunha foto, tiñan unha boa cama, e ían cubrir, tomar os seus whiskys e falar cos militares. Os xornalistas pobres levabámos a camisa e os calzóns postos durante unha semana, andabamos sen comer, sen barbear, e viviamos realmente o xornalimo. O anticoleguismo que hai, a insolidariedade entre compañeiros. Písante. A maioría pasa de ti.

Iugoslavia foi un catecismo para Delmi Álvarez. E as normas que aprendeu foron a base de dogmas de lapotes e illamento.

Decátaste de que hai seres humanos ó teu carón, que tes que ser solidario. Todo iso, cando chegas a unha sociedade maltratada, ten uns agravantes. A xente vai ó seu ritmo, pasa de ti, está por riba túa. Vaste afastando de todo ese círculo e vas creando o teu propio carácter, un pouco de apartheid. Buscas xente que loite, pero atopas en ti mesmo máis dureza, máis madurez.

 

"Un monxe bonzo quéimase en Saigón, ¿ti que fas?"

En Ruanda, unha fotografía. Ó carón dun neno esquelético morto, un fotógrafo tira unha fotografía sen inmutarse, case pisándoo. Os fotógrafos de guerra teñen un lema: "se tes os ollos húmidos e con bágoas, non podes enfocar coa cámara".

Particularmente, cando estás nun traballo deste tipo non te podes sensibilizar demasiado no tema. Ti estás como un simple observador. Pero hai momentos nos que non podes facer fotografías. En que te dobregas, atendes a xente e in se che pasa pola cabeza facer fotografías. Ese é o eterno dilema do que pasou durante a guerra do Vietnam en Saigón. Cando un monxe bonzo se está queimando, ¿que fas? ¿Primeiro axúdaslle e logo fas a fotografía? Se se está queimando, tes que deixalo queimar, na miña opinión. Ti non podes ir contra a forma de pensar da xente. Ti non lle podes cambiar o carácter, nin a personalidade, nin a forma de pensar. Se se está queimando, pois que faga a súa vontade.

Sen embargo, algúns expertos acusan á abundacia de fotos crueis a insensibilización do público ante os desastres do mundo. Delmi protesta.

Éche o que hai. É durísimo, pero é así. E sobre o que se insensibilice a xente, iso vai en cada un. O que está claro é que a forza da fotografía é máis dura e severa que a televisión. A fotografía é un soporte que ti personalizas. Pódela dobrar ou gardala. Pero unha imaxe de televisión desaparece.

 

 

 









© Delmi Álvarez para as fotos e os textos das crónicas
de Galegos na Diáspora - África 2001
© Culturagalega.org

 

Galegos na diáspora - África 2001