A casa de Buenos Aires eran catro paredes de cal, unha escaleira que daba a un patín e unha varanda. E dende a varanda víase o mar: a brétema cincenta do río da Prata. Dous soldados de uniforme custodiaban día e noite as entradas, por mandado do Vicerrei, e deixaban pasar só as persoas que el autorizaba: dona María Luísa de Almeida e o mucamo negro que os servía; don Manuel Ignacio Fernández, o Intendente Xeral, e mais eu, o seu primeiro piloto, que viñera da boca do Río Negro para ver a meu capitán.

(...) Estaba meu señor contra o fondo da estancia, a media luz, que entraba de esguello por un fachinelo estreito detrás da súa figura. Parei quieto na porta, agardando algo, quizais a súa voz, logo daqueles meses sen noticias, que parecían anos, e el de primeiras non dixo nada, negou cun aceno da man a luz da candea que a señora traía, como se gustase das sombras para ocultar a humillación, a súa derrota, e logo dun anaco calado, comentou: "aquí me ves, piloto, mentres o mundo corre fóra destas paredes e a ocasión desaparece." Lembro as súas palabras e, sobre todo, a aparente resignación da súa voz, que era finxida, pois ardía de rabia por dentro. Peor estaba un mes antes, cando o De Salcedo, acaso temeroso da posible reacción dos ministros de el-Rei, non o sei, mandou que lle tirasen os ferros e deu permiso para que, en compaña de dona María Luísa, ficase en custodia na casa, á espera do que a Coroa determinase. Mais iso non o consolaba. A señora De Almeida encargouse dende o primeiro momento de todo. Escribiu cartas, moveu amigos -entre eles disque algúns daqueles prestamistas que apostaran os seus diñeiros-, enviou papeis e descargos ás altísimas instancias de Aranxuez, axitou as alarmas, emprazou ó Vicerrei e mais ó seu secretario, ese Manuel Ignacio Fernández, que viña cada tarde onda meu señor por ver se o confesaba; rogou, ameazou, reclamou, conmoveu, preparou a casa para acollelo e tiralo fóra das humillantes mazmorras. E alí estaba, diante de min, o cabaleiro de Galicia. "¿A que viñeches, piloto? ¿Por canto me vas vender?"

Polas tardes subiamos á azotea e dende alí ollabamos o mar, axexando o horizonte co anteollo de navegante, o aparello dos barcos, as tripulacións, as lanchas de seis remos que ían e viñan entre a praia e as grandes velas. E el sabía por que eu estaba alí, pero nunca me dixo nada, nin mo preguntou. Tiña todo o tempo do mundo para agardar a que me confiase. Non se había conformar tampouco coa explicación primeira, que era a que me dixeran que debía dar: unha cortesía que lle facía a meu capitán en nome de meu e mais dos pilotos que quedaran na de San Xosé, que non o esqueciamos, mentres reparaban o meu navío para poñerme outra vez de regreso. Oito días traía para velo, coa autorización do señor De Salcedo, que non o quería mal, pero que cumpría co seu deber, dicía, por iso lle tirara as cadeas, e el debía corresponder á confianza e non cerrarse como se cerraba. Oito días para visitalo na súa casa- "no meu cárcere", corrixiu- e outros dez que me levaría volver para as bocas do río.

Daquela xa habitabamos estas coveiras, gaiteiro: furos no medio do deserto. Pero el nunca me preguntou por este lamazal. Non lle interesaba. Como tampouco había de facer comentario ningún tres anos despois, cando a xustiza lle devolveu a honra, a autoridade e o mando da aventura -logo de desterrar ó Viedma, demasiado tarde- e meu señor Resucitado puido volver cabalgando no bergantín, arrogante e de pé, á par do mascarón de proa, e todos baixaron a recibilo ó peirao de madeira, a casaca nova, as fibelas de prata, os seus sonoros pasos calcando contra a armazón de táboas. Tampouco daquela dixo nada. Non era esta a terra que el viñera conquistar e pola que movera o mundo, a ambición, a furia, aqueles anos rumiando a vinganza. ¡Un coiñal! ¡Un deserto, coas caeiras debruzadas enriba do río e os buracos abertos no corazón da montaña para resistir, para agacharse, como agachan nos seus tobos as lebres e as mulitas asustadas! ¡Así nos enterramos, furando nas paredes de rocha! Virou de súpeto cara a min, na casa de Buenos Aires, e espetoume antes de verme partir:

- ¿Quen máis ca ti coñece ese camiño, piloto?
Aceleróuseme o corazón.
Ninguén máis, señor. Ninguén coñece esas cartas.
Pero ben que as buscaban. Por iso estaba eu alí. Para arrincarllas e roubarlle o segredo.

[A Cidade dos Césares. Vigo. Xerais, 1993]