Daquela os meus amigos, primeiro Alfonso Sánchez Izquierdo e logo Maribel Outeiriño me falaron, ámbolos dous, de Carlos Casares. Pero xa oíra falar del. Fora nas interminables viaxes en "600" que o Luis Álvarez e Pousa e máis eu fixeramos a Vigo, a Ourense, a Madrid, trasladando cadros para a exposición que organizáramos no Colexio Maior Chaminade en solidariedade cos obreiros de Ferrol mortos polos últimos coletazos das forzas franquistas. Oín, pois, innumerables cousas dese escritor de Xinzo coas mellores presentacións posibles para min.

Á volta daquelas viaxes con Luís Álvarez Pousa lera "Vento Ferido" e, xa a cabalo entre a "mili" e o meu Ourense natal, acabei lendo outros títulos dese novo escritor. Nese contexto, a imaxe que me ía facendo dese outro ourensán que, a maiores, era amigo dos meus amigos, era a dun escritor aberto e comprometido coa súa ferramenta: a palabra. Atopar, no meu retorno a Galicia, a topografía cultural da miña terra verquida no sentir dun traballador da palabra foi, para min, unha forza rehabilitadora que me axudou no día a día.

Como Arquitecto formado nun Madrid no que non existía o Noroeste, á miña volta cumpría retomar, recoñecer e recuperar Galicia na miña vida. Os meus primeiros andares dirixíronse a mergullarme no coñecemento da obra comprometida de Pepe Bar Bóo, Andrés Fernández Albalat, César Portela, Manolo Gallego, Xabier Suanzes, Rafael Baltar e outros a través dos que me foi posible comprender mellor a Arquitectura galega. Casares, pola súa parte, abreume a esa cidade das palabras sinxela e fluída, aberta e de horizontes amplos que tan claramente se amosa na súa novela "Deus sentado en un sillón azúl".

A obra de Carlos posicionoume moi axiña sobre un "país das palabras", e as miñas lecturas e os meus amigos me posicionaron no seu coñecemento como persoa tan fondamente que acabei facéndome unha imaxe moi sólida dun home que, daquela, aínda non coñecía. Corrían os finales dos 70.

Foi sobre o 79 cando, rematados por fin a "mili" e o proxecto de fin de carreira, que fixen sobre o Teatro Principal de Ourense, e cun estudio profesional en marcha na miña cidade, coñecín a Carlos Casares da man de Pepelino Monxardín. Foi na tertulia domicial que, en torno a Xaquín Lorenzo, funcionaba na cafetería Miño primeiro e no Cortixo despois. O Carlos se incorporaba á tertulia de cando en vez, cando estaba a visitar ós seus pais en Xinzo, ós seus irmáns en Ourense ou, se cadra, ó seu bo amigo Pepe Sueiro, non sei, pero cando o facía ocorría que tódolos presentes se abrían ás súas verbas cun entusiasmo no que o meirande militante era o propio Xaquín Lorenzo.

O Carlos tiña una imaxe rexa e un talante definitivamente tolerante e comprensivo no que utilizaba os tempos longos para darlle cautela ó seu espíritu aberto a toda expresión actual da cultura. O seu coñecemento directo non fixo, en min, máis que apuntalar aquela idea que me forxara del coa lectura da súa obra e coas verbas dos seus-meus amigos. O home era tal que a súa obra.

Moi pronto nos atopamos de novo en "Realidade Galega", e a súa presencia nese proxecto servíume, ademáis, para avala-la miña confianza naqueles plantexamentos.

A miña amistade con Carlos foise debuxando, sen grandes esforzos nin expresións, por medio de distantes contactos, case sempre indirectos e non exentos desa extraña conexión cos amigos mútuos de por medio. Ata que un día, en Sevilla, supervisando unha pequena obra que alí tiña, un amigo estaba me a comentar a columna da Voz de Galicia que lera esa mañá no avión e soou o meu teléfono móbil. O ambiente, esa mañá en Sevilla, estaba impregnado de azahar, e aínda que curiosamente non era a época de que eso ocurrise, toda a rúa arrecendía dun xeito intenso. Ó outro lado do móbil estaba Carlos Casares e quería que eu entrase a colaborar como vocal no Consello da Cultura Galega en sustitución dun moi querido amigo común.

Non foi, por algunhas circunstancias concretas do momento e pola implicación directa dese outro meu amigo queridísimo, unha chamada que me enchese de satisfacción. A súa proposta levoume en días sucesivos, e por motivos que non veñen ó caso, a mergullarme nun longísimo, por intenso, debate interior. Entrei nun proceso que non buscara e que, de primeiras, rexeitei cunha rotundidade que non fun quen de manter ante a insistencia do Casares. O meu debate interno posterior veuse interrompido por algunha chamadas de amigos que o Carlos, no bo sentido, utilizou. Curiosa insistencia nesa forma de relacionarnos que mantivéramos tantos anos. Outra vez os amigos comúns facían de mensaxeiros intermedios. E o teléfono... o teléfono usado como vehículo dun facedor de palabras que tan ben coñecía o seu poder e que evitaba as distancias curtas. Foron moitas as conversas que mantivemos neses días, pero, curiosamente, case todas elas cun auricular de por medio... Tal parecera que Carlos manexara intencionadamente un medio no que el dominaba. O teléfono so permite usar a forza das palabras, e non cabe dúbida de que, coa súa utilización case exclusiva, o que dirixía o proceso era o que dominaba a arte de crealas. E, como queira que a miña timidez tamén me obrigaba a non buscar as distancias cortas, o Casares gañou. Acabei aceptando.

Despois, a confianza depositada por Carlos Casares nas ponencias e comisións técnicas que me encomendara no Consello da Cultura Galega, foi absoluta e inmediata.

Xa hai unha semana desde que despedimos o corpo de Carlos Casares e, curiosamente, mantéñome nunha especie de incredulidade que me impide tomar conciencia de que xa non exista a súa corporeidade física. Polo extraño modo en que acabamos relacionándonos durante un longo cuarto de século, Carlos Casares nunca foi una presencia física completamente real para mín. A súa existencia real me chegaba a través dos amigos, por medio da súa obra ou a través do teléfono. Hoxe sigo tendo unha viva relación coa súa literatura e co seu traballo no Consello da Cultura Galega, así que a súa presencia segue planeando no meu entorno cunha imaxe non moi diferente daquela que xa me construíra desde que Luí Álvarez Pousa me falara de "Vento Ferido" e que Maribel Outeiriño e Alfonso Sánchez Izquierdo me axudaran a crear. É a mesma imaxe que a presencia de Cristina, a dona de Carlos, fixo pairar no aire o día do funeral que o Consello da Cultura Galega celebrou en San Domingos de Bonaval e que tampouco me era tanxible. É a mesma imaxe que, sen embargo, comeza a parecerse tanto á do Bispo de "Ilustrísima", que era liberal, bonachón, intelixente e, sobre todo, amante dos pequenos praceres da vida e bo conversador. Carlos saboreaba as palabras como se fosen grolos dun bo viño e deixónolas para que nos queden agora, e sempre, como xoguetes para un tempo perdido.